“Mình” ở đây là Mẹ chồng tôi, bà Lê Kim Tước, còn “nó” là tôi, con dâu của bà. Khi có người khen bà tử tế với con dâu, bà đã trả lời rằng: “Mình có thương nó thì nó mới thương mình”. Cái lý lẽ “tình thương phải có hai chiều” nghe chừng đơn giản nhưng có mấy người hiểu được như bà cụ.
Vì thương nên nhiều khi bà sẵn lòng binh vực tôi khi nghĩ rằng tôi bị thiệt thòi. Hôm đó, tôi giả bộ than phiền với bà rằng tôi cực khổ lắm, phải kiêm rất nhiều vai (trợ lý, đầu bếp, dọn dẹp) khi làm việc với chồng. Bà liền nghiêm mặt nói với cậu con trai: “Trả lương thêm cho người ta đi”. Lương thì không có được thêm nhưng tôi vẫn thấy ấm lòng.
Khi mới gặp bà cụ, tôi rất nể phục bà ở khả năng tự học. Lớn lên ở Miền Bắc, thời điểm xã hội còn trọng nam khinh nữ, bà được ông nội của mình dạy chữ Hán. Có lẽ đây là nền tảng để bà phát triển thiên phú thi ca. Bà làm thơ rất hay và có những tác phẩm được đăng trên vài tạp chí của người Việt tại Mỹ sau 1975. Trong các đám cưới của gia đình, con cháu thường mong được bà tặng cho một bài thơ. Bà sẽ hỏi thăm kỹ lưỡng về “đôi trẻ” rồi mới đề thơ tặng.
Khả năng thuộc thơ của bà rất đáng kinh ngạc. Khi còn minh mẫn, bà thuộc cả bài Truyện Kiều. Nhiều bài ca dao bà ngâm nga có nội dung rất hay, tôi chưa từng được nghe trước đây. Mấy năm sau này, trí tuệ bà bắt đầu sa sút. Mỗi lần nói chuyện, tôi chỉ cần đọc một câu thơ nào đó làm mồi, bà vẫn có thể bắt ngay vào đó để đọc những câu tiếp theo.
Tôi thích nhất là bài ca dao về tình yêu đôi lứa, với từng cặp câu bắt đầu bằng cụm chữ “đôi ta” và so sánh tình cảm quyến luyến của đôi trai gái với những hiện tượng thiên nhiên, hành động hay những đồ vật thân quen quanh ta.
Nhất cao là ngọn cây đaNhất thấp la đà là cụm mía măngTrong thiên hạ nhất trắng là bôngNhất mặn là muối nhất nồng là vôiĐôi ta như đũa có đôiNhư hạt đỗ xiết làm xôi đỗ vòCàng ăn càng chẳng thấy noCàng xiết càng nhẵn càng vò càng trơnĐôi ta như chỉ mới se,Như trăng mới mọc, như tre mới giồngChỉ mới se còn đương bối rốiTrăng mới mọc, trăng dốc một bềĐôi ta như đũa tre già,Càng vót càng nhẵn, càng và càng trơn.Đôi ta như thể thờn bơnNằm trên bãi cát đợi cơn mưa ràoĐôi ta như thể con daoNăng liếc thì sắc năng chào thì quenĐôi ta như lửa mới nhen,Như trăng mới mọc, như đèn mới khêu.Đôi ta như rắn liu điu,Nước chảy mặc nước, ta dìu lấy nhau.Đôi ta như thể ngọn đènKhéo khêu thì tỏ vụng khêu thì mờĐôi ta như thể quân cờMỗi người một nước khéo chờ đợi nhauĐôi ta như thể con tằm,Cùng ăn một lá cùng nằm một nong.Đôi ta như thể con ong,Con quấn con quýt con trong con ngoài.Đôi ta như thể quân bài,Chồng đánh vợ kết chẳng sai ván nào.Đôi ta như ruộng năm sào,Cách bờ ở giữa làm sao cho liền?Đôi ta như thể đồng tiền,Đồng sấp, đồng ngửa, đồng nghiêng, đồng nằm…
Đã 20 năm từ ngày Ba chồng tôi mất, “đôi đũa” chỉ còn một chiếc. Nhiều khi, con cái nghe bà thở dài lẩm bẩm: “Anh Hoạt ơi, em nhớ anh lắm”. Bây giờ thì chiếc đũa cô độc còn lại cũng rời đi để lại là “đôi ta như đũa có đôi” với chiếc đũa đã ra đi 20 năm trước.
Rồi đây tôi sẽ rất nhớ về một bà cụ đẹp lão với mái tóc trắng như bông biết giải tử vi, làm thơ hay và chơi tam cúc rất giỏi.
Mẹ, Mẹ ra đi thanh thản nhé! Con rất vui khi được làm con dâu của Mẹ
I Love Her
“I” is my mother-in-law, bà Lê Kim Tước, and “her” is me, her daughter-in-law. When someone commented that she was nice to her daughter-in-law, she replied “To have her love, I need to love her first.” The simple notion that love should flow both ways is not understood by many others.
She was willing to go to bat for me when she thought I did not receive a fair deal. One day, I pretended to complain to her that I worked very hard, wearing many hats (tax filing assistant, cook, cleaning lady) in the household with my husband. She turned serious and said to her son, “Pay her more.” My salary didn’t increase but I felt good.
When I first met her, I admired her love of learning. She grew up in northern Vietnam, during the time girls were not allowed to do many things. Her grandfather taught her Chinese characters and Sino-Vietnamese. Perhaps this was a foundation for the development of her love for literature and poems. She was a poet who had poems published in Vietnamese magazines in the US after 1975. Newlyweds in the family always loved to receive a poem from her. She always made sure to learn something about the couple before composing.
When I first met her, I admired her love of learning. She grew up in northern Vietnam, during the time girls were not allowed to do many things. Her grandfather taught her Chinese characters and Sino-Vietnamese. Perhaps this was a foundation for the development of her love for literature and poems. She was a poet who had poems published in Vietnamese magazines in the US after 1975. Newlyweds in the family always loved to receive a poem from her. She always made sure to learn something about the couple before composing.
Her ability to memorize poems is extraordinary. Before her dementia, she memorized the whole Truyện Kiều. She recited many meaningful folk poems that I had not heard. After her bout with dementia, she might need a prompt of the first verse, and then she’d be abe to complete the poem.
Among the folk poems she recited, the one I loved the most was about romantic love, starting with “the two of us,” comparing the romantic love with natural occurences, activities, or familiar items we use daily.
What’s tallest is the top of the banyan tree.What’s shortest is the sugarcane shoot.In the world what’s whitest is cotton,What’s saltiest is salt, what’s the most pungent is betel lime.The two of us are like a pair of chopsticks,Like grain to be made into sweet rice.The more it’s eaten, the more we don’t feel full.The more we grind it, the more it’s smooth.The two of us are like thread just pulled through a needle,Like the first appearance of the moon, like the first planting of a bamboo tree.Thread just pulled through a needle is still wimpy.The first appearance of the moon is not yet round.The two of us are like a pair of old wooden chopsticks.The more we rub them, the smoother they become.The two of us are like flounder,Lying on the sand waiting for the rain to come.The two of us are like a knife,The more we sharpen it, the more it cuts well.The two of us are like a starting fire,Like the first apperance of the moon, like a lamp just lit.The two of us are like long-tailed grass lizards.No matter how the river flows, we help each other run.The two of us are like a light,Which is bright or dim depending on how it’s cared for.The two of us are like chess pieces,Each can move independently or we could wait for each other.The two of us are like caterpillars,Who eat the same leaf and sleep at the same place.The tow of us are like bees,Flying in and out but staying close to each other.The two of us are like a card game.You play I win each round is the same.The two of us are like fields of rice,Broken up in the middle, how should we be connected?The two of us are like coinsSome show head, some show tail, some tip over, some lie down….
For 20 years since my father-in-law passed away, the pair of chopsticks became just one. Once in a while, we could hear her say “My dear Hoạt, I miss you so much.” Now the single chopstick decided to leave so that it can be reunited with the other chopstick of 20 years ago to become a pair again.
I will miss the beautiful elderly lady with hair as white as cotton who knew how to read Chinese horoscope, compose poems, and play the tam cúc Vietnamese card game very well.
Mom, go in peace. I’m very happy to be your daughter-in-law.
